พจนานุกรม
ภาษาล้านนา-ไทย, ไทย-ล้านนา

โดย อ.จรีย์​ สุนทรสิงห์

เรียน 10 คำใหม่

ออกเสียงล้านนาอักษรล้านนาเทียบอักษรไทยความหมาย
ซะซะ[ซะ]มีความหมายกว้างขวาง เป็นได้ทั้งคำกิริยา และกิริยาคำวิเศษณ์ ส่วนมากสามารถเปลี่ยนเป็น สะ ได้โดยมีความหมายคงเดิม เช่น ซะปาย และ สะปาย มีความหมายเหมือนกัน ก๑. ซะ - กิน . เช่น ซะหมด - กินหมด,หมาซะเห..ยแล้ว - หมากินเสียแล้ว, กิ๋นซะกิ๋น ขว้าง - กินแบบทิ้งๆขว้างๆ ก๒.ซะ- ดุ,ด่าว่า. เช่น เอ๘+กซะ - ตะโกนด่า, ด่าซะด่าขว้าง - ด่าทิ้งด่าขว้าง ก๓.ซะ - ตี,ฟาด,เฆี่ยน. เช่น เอาค้อนซะ - ใช้ไม้ค้อนตี,ไม้แส้ซะหลัง - ไม้เรียวฟาดหลัง ก๔. ซะ - ล้าง,ทำให้สะอาด. เช่น ซะเข้า - ล้างข้าวหม่าหรือข้าวเหนียวแช่ก่อนจะนำไปนึ่ง, ซะน้ำ - ใช้น้ำเทลงเพื่อไล่สิ่งสกปรก
นั่งงอก้องหง้องนั่งฯงํอฯก้อฯงห้งฯอฯง[นั่งงอก้องหง้อง]ก.นั่งตัวงอคุดคู้; นั่งงอก๊องง้อง ก็ว่า
สะหลงระฯส฿งฯ[สรง]ก.สรง - อาบน้ำ ใช้แก่พระภิกษุหรือวัตถุมงคล
ตะหารอากาศตหารฯอากาศฯฯ[ตะหานอากาศ]น.ทหารอากาศ
เลขคูณเลขฯคูณ[เลขคูณ]น.เลขสำหรับคูณเลขจำนวนอื่น,ตัวคูณ; เรียกสูตรในการคูณเลขว่า แม่เลขคูณ
หน้าปู้ดหน้าเป๋าห้นฯาพูดห้นฯาเปัา[หน้าพูดหน้าเปา]ว.หน้าบวมพองฟกช้ำดำเขียว
ไพคาไพฅา[ไพฅา]ก.อาการที่นำหญ้าคามากรอง หรือ ถัก ล้านนาว่า ''ไพ'' ให้เป็นตับ เพื่อใช้ม..หลังคา วัสดุที่จำเป็นมี ''ไม้ดูกก้าน'' ทำด้วยไม้ไผ่ผ่าซีกเป็นรูปสี่เหลี่ยม ขนาดประมาณ ๑.๕ ซ.ม. ยาว ๑.๒-๑.๕ เมตร ใช้เป็นโครงยึดหญ้าคาผูกด้วยตอก, ''ตอก'' ไม้ไผ่จักเป็นเส้นบางๆ ยาว ๐.๕-๑.๐ เมตร ใช้มัดหญ้าคาให้ยึดติดกับไม้ดูกก้าน นิยมใช้ไม้ไผ่บงทำตอก เพราะเหนียว ยืดหยุ่น ไม่กรอบ ไม่หักง่าย และมีช่วงตอกยาว, ''หญ้าคา'' ที่แห้งและสางแล้ว นำไปแช่น้ำให้ชุ่ม เพื่อเพิ่มความเหนียว ไม่หักง่ายเวลาพับในขณะที่ไพคา: วิธีไพคา - นำไม้ดูกก้านวางยาวตรงไปข้างหน้า วางตอกบนไม้ดูกก้าน พับกึ่งกลางตอกแล้วนำหญ้าคาวางทับบนตอก จากนั้นพับหญ้คาในจุดกึ่งกลาง ใช้ตอกลอดไม้ดูกก้านแล้วสอดขึ้น ทำในลักษณะนี้ไปเรื่อยๆ จนกระทั่งหมดความยาวของไม้ดูกก้าน จะได้คา ๑ ไพ หรือ ๑ ตับ
หงูบหงฯบ[หงูบ]ก.งุบลง,ฟุบลง,เอนล้มไปด้านหน้า; หงูบหงาบ ก็ว่า
ฟ้อนเงี้ยวฟ้อฯรง้ยฯว[ฟ้อนเงี้ยว]ก.ฟ้อนเงี้ยว - การร่ายรำแสดงพื้นเมืองของชาวเงี้ยวหรือไทใหญ่ เป็นการฟ้อนที่รับอิทธิพลมาจากชาวไทใหญ่ (เงี้ยว) ผสมกับชาวไทยล้านนา เครื่องดนตรีประกอบการแสดงได้แก่ วงกลองแอว กลองเต่งถิ้ง หรือวงปี่พาทย์ ส่วนคำร้องของเพลงฟ้อนเงี้ยว มีลักษณะเป็นคำอวยพรจากพระรัตนตรัย และขอให้เทพยดา สิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายมาปกป้องคุ้มครอง เป็นสวัสดิมงคล
หม่นเส้าห฿มฯรเสั้า[หม่นเส้า]น.หมองคล้ำ ก.เศร้าหมอง

สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2564-65 / Copyright 2021-22. All rights reserved.
จรีย์ สุนทรสิงห์ สำนักมรดกล้านนา จ.เชียงใหม่